İktisadi Mülahazalar -14- | İktisadi Hayatın Temelleri | M. Fethullah Gülen Hocaefendi |(1979/05/25)

25 Mayıs 1979 – Bornova / İZMİR

İKTİSADÎ HAYATIN TEMELLERİ

VAAZ
1. İktisat; cemaat ve topluluk içinde yaşayan ferdin şahsi hayatını tetkik eden, hususiyle ferdin refahını ele alan bir ilim dalıdır. Buna göre; 10:50
1a. Kaynaklar nazar-ı itibara alınır. Kaynakların sarf edileceği yerler, insan için hedef olabilecek hususlar dile getirilir. Kaynaklar ve hedefler arasındaki muvazenesizlik ele alınır. 12:42
1b. İnsanın iş hayatı “kaynak ve hedeflere göre” ele alınır. 13:06
1c. Mukaddes değerler bizim için bağlayıcı unsurlardır... 14:50
1d. Ferdin saadeti, cemiyetin saadeti içindir... 17:00
2. Sağlam içtimai yapıların iktisadî yapısında da aynı meseleler bahis mevzu olur. Kaynaklar, ardından istekler ve sonra da ihtiyaçlar gelir. Bu bağlamda; 19:26
2a. Kaynaklar ve ihtiyaçlar muvazenesiz ise bir kısım kanunlar ortaya konulur. Ferdin kaynağı işletmesi, gelir elde etmesi, satması, karnını doyurması, yatırım yapması, mal mübadelesinde bulunmasına izin verilir... 19:43
2b. İktisadî hayatın doğmasına sebebiyet veren husus, insanın sonsuz istek ve ihtiyaçları, kaynakların ise sınırlı olmasıdır. 21:13
3. Bir sistemde lüks ve israf birinci derecede yerini alır. Zevk ü sefa, villalarda oturma, giyim-kuşam vs. Bir başka sistemde ise sınırlar vardır. Kaynaklar ve ihtiyaçlar belli bir tertibe tabi tutulur. Zaruri ihtiyaçlar birinci derecede yerini alırken, ehemmiyetine göre de diğerleri sıraya konur... 23:30
4. Kur’ân-ı Kerim’de bahsedilen iktisadî sistemle alakalı birkaç âyet-i kerime: 27:47
4a. “Allah’ın nimetlerinden yiyiniz, içiniz, O’na şükrediniz. Ne hoş bir diyar! Ne iyi, ne müsamahalı ve bağışlayıcı bir Rab!” (Sebe sûresi, 34/15) 28:24
4b. “Ey Âdem’in evlatları! Her namaz vaktinde mescide giderken, süsünüz olan elbisenizi giyinin. Yiyin, için fakat israf etmeyin; çünkü Allah israf edenleri asla sevmez.” (A’râf sûresi, 7/31) 28:57
4c. “Yakınlarına, yoksula, yolda kalmışa hakkını ver, sakın saçıp savurma. Çünkü savurganlar şeytanların kardeşleri olmuşlardır. Şeytan ise Rabbine karşı pek nankördür.” (İsrâ sûresi, 17/26-27) 31:11
5. Yüce Rabbimiz istek ve arzularımıza sınır koyarken bazı prensipleri de bizlere bildirmektedir. Konuyla alakalı olarak: “Allah’ın sana ihsan ettiği bu servetle ebedî ahiret yurdunu mamur etmeye gayret göster, ama dünyadan da nasibini unutma! (ihtiyacına yetecek kadarını sakla). Allah sana ihsan ettiği gibi sen de insanlara iyilik et, sakın ülkede nizamı bozma peşinde olma!...” (Kasas sûresi, 28/77) âyetinin izahı... 38:03
6. Tabii ilimlerde belli başlı kanunlar konulmuştur. Bunlar kafadan uydurulmamakta, belki şeriat-ı fıtriyedeki bir kanunu anlatmaktadırlar. Dolayısıyla bizlere sunulan şeyler, kâinatta cereyan eden hadiselerin raporlarından ibarettir. Mesela; Birileri çekim kanunu bulduğu için bu kanun var değildir. Zaten var olan, yaşanan hadiseye sadece o kanunun ismi verilmiştir. 44:30
7. İbn Haldun: “Kaynaklar mahdut olmasaydı, ihtiyaçlar çok olmasaydı vb. İktisat ilmi doğmazdı.” der. Bu ve benzeri şahısların yaptığı sadece vakayı rapordur. 51:36
8. İsterseniz “Milli Ekonomi” anlayışının geliştirilmesi deyin, isterseniz Müslümanların ticareti kavraması, iktisada akıl erdirmesi şeklinde düşünün, mü’minlerin zengin, diğerlerinin fakir olması gayet normaldir. Çünkü bu anlayışı getiren esasında vahiy’dir. 58:32
8a. İbn Haldun, Karl Marks gibi insanlar buhranlı dönemlerde geldiklerinden objektif olamamışlardır. 1:05:25
8b. Kur’ân-ı Kerim ise meselelere manzar-ı âlâdan baktığı, beşeri olmadığı için bu arızalarla malûl değildir. 1:06:45

HUTBE
1. Şahsi hayatımızda, ailevi hayatımızda, içtimai ve devlet hayatımızda denge ve düzen, ancak Allah’ın inayetiyle, emirlerine inkıyatla temin edilecektir. Bu sebeple bizim temel kaynaklarımız 1) Kur’ân-ı Mucizü’l-Beyan, 2) Bunun pratikleşmiş şekli olan Allah Resûlü’nün (s.a.s.) hayatı, yani “Sünnet”, 3) Sahabe-i Kirâm, Tabiin-i İzam Efendilerimizin bir araya gelip verdikleri karar, yani “İcma”, 4) Selim duyguların, dupduru düşüncelerin yeni hükümler istinbat etmek suretiyle elimizdeki yığın yığın ahkâma ölümsüzlük kazandıran “İctihad ve Kıyas”. 1:09:29